PrEP bestaat al jaren, maar er zijn nog steeds veel vragen over: Is het alleen iets voor jongeren? Wie betaalt het? Moet ik daarvoor naar een bepaalde praktijk? De antwoorden hangen sterk af van waar je woont. Hier vind je de stand van zaken van september 2026 voor Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Nederland, zonder paniek en zonder prekerige toon.

Wat PrEP is

PrEP staat voor pre-expositieprofylaxe. HIV-negatieve mensen nemen daarbij een medicijn uit de HIV-behandeling in, een tablet met de werkzame stoffen tenofovir en emtricitabine. Als HIV in het lichaam terechtkomt, kan het zich niet vermenigvuldigen en wordt een infectie voorkomen. Volgens de Duitse Aids-hulp biedt PrEP bij correct gebruik net zo’n goede bescherming tegen HIV als condooms.

Je neemt het ofwel elke dag, of rond de momenten waarop je een HIV-risico loopt. Voor de tweede variant raadt de Deutsche Aidshilfe bij seks tussen mannen het volgende aan: twee tabletten in één keer, op zijn vroegst 24 en op zijn laatst 2 uur van tevoren, daarna dagelijks één, en na het laatste risico nog twee dagen lang telkens één. Welke vorm bij jou past, bespreek je in de praktijk. Verwar PrEP niet met PEP: die neem je pas na een risicosituatie, als noodmaatregel.

Voor wie is het bedoeld?

De Duits-Oostenrijkse PrEP-richtlijnen raden PrEP aan voor mensen met een verhoogd HIV-risico. Daaronder vallen bijvoorbeeld mannen die seks hebben met mannen en die in de afgelopen drie tot zes maanden anale seks zonder condoom hebben gehad of dat naar verwachting in de komende maanden zullen doen, en mannen die in de afgelopen twaalf maanden een SOA hebben gehad. Soa Aids Nederland vat het goed samen: het risico hangt niet af van wie je bent, maar van wat je tijdens de seks doet.

Eén ding is hierbij belangrijk: wie met hiv leeft, medicijnen neemt en al minstens zes maanden een virusbelasting onder de detectiegrens heeft, geeft hiv niet door tijdens seks. Dat is n=n, „niet detecteerbaar = niet overdraagbaar“, in het Engels U=U.

PrEP kent geen pensioenleeftijd

Veel oudere mannen denken bij PrEP aan twintigers. De aanbevelingen zijn echter gebaseerd op het risico, niet op het geboortejaar. Wie na een lange relatie weer gaat daten of gewoon nieuwe mensen leert kennen, heeft net zoveel recht op goed advies als ieder ander.

Naarmate je ouder wordt, worden een paar punten belangrijker, en daar moet je openlijk over praten met je dokter:

  • Nieren: PrEP vermindert de nierfunctie iets. Bij een normale nierfunctie is er geen reden om het niet te gebruiken, maar bij een sterk verminderde functie, bijvoorbeeld door diabetes, moet je er niet mee beginnen. Na het stoppen herstelt de nier zich meestal weer.

  • Andere medicijnen: Ontstekingsremmers en pijnstillers kunnen in combinatie met PrEP de nieren belasten; dan zijn controles extra belangrijk. Volgens de Duitse Aids-hulp is PrEP goed te combineren met potentieverhogende middelen en antibiotica.

  • Wees open: vertel bij de huisarts wat je verder nog gebruikt, ook kruidenmiddelen. Als je eiwit- of creatinepoeder gebruikt, zeg dat dan ook, want het kan de resultaten van de nierwaarden beïnvloeden.

Bijwerkingen, nuchter bekeken

De meeste mensen verdragen PrEP goed. Sommigen hebben in het begin last van misselijkheid, diarree, hoofd- of buikpijn, vermoeidheid of slapen slechter. Dat gaat meestal na een paar weken over. Bijwerkingen die de nieren of botten aantasten, komen zelden voor. Daar zijn de regelmatige controles juist voor bedoeld.

Wat PrEP niet kan

PrEP beschermt tegen hiv, maar niet tegen syfilis, gonorroe, chlamydia of hepatitis. Daarom horen regelmatige tests bij PrEP, zodat een infectie vroeg wordt opgemerkt en behandeld. Condooms verlagen het risico op andere soa’s nog meer. Wat je hiermee doet, beslis je zelf.

De controles

Voordat je begint, moet uit een hiv-test duidelijk blijken dat je negatief bent, want een onopgemerkte hiv-infectie kan niet alleen met PrEP worden behandeld. Daarnaast moet je getest worden op hepatitis B en je nierwaarden. Daarna volgen regelmatige controles op hiv en andere soa’s, meestal om de ongeveer drie maanden. Het Nederlandse RIVM spreekt van twee tot vier keer per jaar.

Duitsland

Sinds 1 september 2019 vergoeden de wettelijke ziektekostenverzekeringen de kosten voor PrEP-medicijnen en bijbehorende onderzoeken bij mensen vanaf 16 jaar met een verhoogd HIV-risico. Alleen artsen die verstand hebben van HIV of PrEP mogen PrEP op recept voorschrijven. Het begint met een adviesgesprek, daarna krijg je een recept voor drie maanden en bij elke controle een nieuw recept. Je betaalt alleen het gebruikelijke wettelijke eigen risico, volgens de Duitse Aids-hulp momenteel 10 euro voor een verpakking voor drie maanden. Vanaf 2027 stijgen de wettelijke eigen bijdragen volgens het Duitse ministerie van Volksgezondheid met de helft.

Particuliere zorgverzekeraars hanteren hun eigen regels. Op basis van een particulier recept kan elke arts je PrEP voorschrijven; je betaalt dan zelf voor de medicijnen en de tests. Je vindt praktijken via een zoekfunctie van het Duitse ministerie van Volksgezondheid, de lijst van dagnä of prep.jetzt; alle links vind je bij de Duitse Aidshulp. Tests op hiv en soa’s worden ook aangeboden door veel aids-hulporganisaties, checkpoints en gezondheidsdiensten, daar kun je anoniem terecht. Voor mensen zonder ziektekostenverzekering hebben sommige gezondheidsdiensten speciale regelingen.

Oostenrijk

Sinds 1 april 2024 vergoeden de ziektekostenverzekeraars ÖGK, SVS en BVAEB tot 60 euro per maandverpakking en 25 euro per kwartaal voor het medisch adviesgesprek, ook voor meeverzekerde gezinsleden. Je betaalt dus eerst bij de apotheek en dient daarna het recept en de rekening in, bijvoorbeeld via MeineSV. Verzekerden van de Krankenfürsorgeanstalten (KFA) zijn volgens Aids Hilfe Wien nog niet opgenomen in het systeem.

PrEP is receptplichtig en volgens het ministerie van Sociale Zaken zijn er artsen nodig die gespecialiseerd zijn in hiv voor onderzoek en begeleiding. De Oostenrijkse AIDS-vereniging houdt een lijst bij met praktijken en apotheken. De controles op hiv en andere soa’s vinden om de drie maanden plaats. Volgens Aids Hilfe Wien is de vergoeding van de kosten momenteel alleen gegarandeerd tot eind 2027; over een blijvende oplossing wordt politiek nog gediscussieerd. Je kunt advies krijgen bij Aids Hilfe Wien en de andere aids-hulporganisaties in Oostenrijk.

Zwitserland

Sinds 1 juli 2024 vergoedt de verplichte basisverzekering de PrEP – dus medicijnen, medische zorg en laboratoriumonderzoek – voor bepaalde groepen. Daartoe behoren mannen die seks hebben met mannen, als aan ten minste één criterium wordt voldaan, zoals anale seks zonder condoom, een SOA of een PEP in de afgelopen twaalf maanden. Een andere voorwaarde is dat je in Zwitserland ziektekostenverzekerd bent en dat je huisarts deel uitmaakt van het SwissPrEPared-netwerk en via de zorgverzekering mag declareren. Je hoeft je bij SwissPrEPared niet zelf aan te melden.

Net als bij alle andere zorg in Zwitserland betaal je franchise en eigen risico. Bij dagelijkse inname kost de PrEP volgens Aids-Hilfe Schweiz ongeveer 2.000 tot 2.500 frank per jaar, waarvan de kosten worden vergoed na aftrek van je eigen bijdrage. Deze regeling is een proef: tot december 2026 bekijkt het Federale Departement van Binnenlandse Zaken of PrEP permanent in het vergoedingenpakket blijft. Actuele informatie, ook over de keuze van de franchise, krijg je bij Aids-Hilfe Schweiz.

Nederland

In Nederland betaalt de ziektekostenverzekering de PrEP-tabletten volgens Soa Aids Nederland nog niet; je koopt ze zelf bij de apotheek. De prijs verschilt per apotheek; het RIVM noemt gemiddeld zo’n 30 euro voor 30 tabletten. De begeleiding door de huisarts wordt meestal door de verzekering vergoed, maar de laboratoriumkosten gaan wel ten laste van je eigen risico. Niet elke huisartsenpraktijk schrijft PrEP voor.

Het alternatief is de GGD: sinds 1 augustus 2024 maakt PrEP-begeleiding vast deel uit van het aanbod van de centra voor seksuele gezondheid. Advies en tests op soa’s zijn daar gratis voor mensen met een verhoogd risico op hiv, maar de tabletten betaal je ook hier zelf. Omdat het budget beperkt is, kunnen er wachtlijsten zijn. Je kunt het beste even navragen bij de GGD bij jou in de buurt. Bij Soa Aids Nederland wordt dit allemaal goed uitgelegd.

Erover praten

Of je PrEP neemt, condooms gebruikt of allebei, is jouw keuze. Er openlijk over praten, het liefst voor de date, maakt veel dingen makkelijker. En wie zich in een situatie onzeker voelt, kan bij de Aidshulp en Checkpoints terecht voor vertrouwelijk advies.

Dit artikel is geen vervanging voor medisch advies.

Op DaddyBoy

In het lexicon vind je korte uitleg over „PrEP“ en „n=n“. Of je in je profiel onder „Safer Sex“ iets over PrEP of tests vermeldt, is vrijwillig en helemaal jouw keuze.