De meeste mensen die je online leert kennen, zijn precies wie ze lijken te zijn. Een klein deel is dat niet: achter sommige profielen schuilen oplichters die het op je geld hebben gemunt, op intieme foto’s of, in zeldzamere gevallen, op een ontmoeting die uitloopt op een overval. De politie in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Nederland waarschuwt al jaren voor dezelfde patronen. Wie ze kent, herkent ze al vroeg. Dit artikel is niet bedoeld om je bang te maken, maar om je te laten zien waar je op moet letten en wat je kunt doen als er toch iets gebeurt.
Love scam: als de grote liefde plotseling geld nodig heeft
Bij een love scam, ook wel romance scam of liefdeszwendel genoemd, bouwen de daders gedurende weken of maanden een hechte band op, meestal via datingplatforms of sociale media. Op een gegeven moment komt het verzoek om geld: voor een vliegticket, een operatie of een noodsituatie in het buitenland. Een echte ontmoeting vindt daarbij nooit plaats. Het Oostenrijkse Bundeskriminalamt beschrijft dat de daders zich graag voordoen als artsen, soldaten, piloten of werknemers op olieplatforms, dus als succesvolle mensen die op dat moment vastzitten in het buitenland.
Typische waarschuwingssignalen die de politie en de Nederlandse Fraudehelpdesk noemen:
Heel snel heel veel gevoel. Complimentjes vanaf de eerste dag, al snel is er sprake van de grote liefde en gezamenlijke plannen.
Afspraken vallen steeds weer in het water. Vlak ervoor komt er een ongeluk, een ziekte of een andere noodsituatie tussen.
Geen videogesprek. Je contactpersoon kan of wil niet via video praten. De Fraudehelpdesk wijst erop dat dit door kunstmatige intelligentie verandert en dat ook videogesprekken vervalst kunnen zijn. Een videogesprek is dus een goed teken, maar geen bewijs.
Snel overschakelen naar een ander kanaal. Hij wil al snel verder chatten via WhatsApp of e-mail, weg van het platform waarop jullie elkaar hebben leren kennen.
Geld, cadeaubonnen, cryptovaluta. De politie noemt uitdrukkelijk cadeaubonnen en cryptovaluta als betaalmethoden die oplichters eisen. Ook de tip dat hij heel succesvol is met beleggen en dat jij mee moet doen, is een waarschuwingsteken.
Geheimhouding. Je mag met niemand over hem praten, zogenaamd vanwege een geheime missie.
De Fraudehelpdesk noemt mensen boven de 40, weduwen en gescheidenen als favoriete doelwitten. Al in 2019 hadden zo’n 700 slachtoffers in de vijf jaar daarvoor in totaal 12,5 miljoen euro schade gemeld. Voor 2023 geeft de organisatie een gemiddelde schade van 30.000 euro per slachtoffer aan. Schaamte is hier niet op zijn plaats: de daders gaan heel geduldig en systematisch te werk.
De omgekeerde beeldzoekfunctie
Veel nepprofielen gebruiken foto’s die op internet zijn gevonden: opvallend aantrekkelijk, vaak alsof ze uit een catalogus komen. Met een omgekeerde beeldzoekopdracht kun je controleren of een foto al ergens anders opduikt, bijvoorbeeld onder een andere naam. De Fraudehelpdesk raadt hiervoor Google Afbeeldingen, TinEye of Yandex aan. Het Oostenrijkse Bundeskriminalamt adviseert om de foto te zoeken in combinatie met het woord ‘scammer’. Een andere aanwijzing kunnen onvloeiende zinnen zijn die klinken alsof ze door een vertaalprogramma zijn gegenereerd.
Sextortion: chantage met intieme foto’s
Sextortion is een samentrekking van de Engelse woorden „sex“ en „extortion“ (afpersing). De gang van zaken, zoals de politie die beschrijft: een flirt op een sociaal netwerk of een datingplatform, gevolgd door het verzoek om een videochat waarin je je moet uitkleden. De daders nemen dit stiekem op en eisen daarna geld of nog meer opnames. Anders, zo luidt de dreiging, sturen ze de beelden naar familie, vrienden of je werkgever, of zetten ze die online. Vaak zitten er georganiseerde bendes in het buitenland achter.
Volgens de politiepreventie zijn de slachtoffers vaak mannen. Het Beierse ministerie van Justitie schrijft dat wereldwijd, net als in Beieren, vooral jonge mannen worden gechanteerd met naaktfoto’s of intieme video’s. Sextortion kan echter iedereen overkomen, ongeacht leeftijd en geslacht, zoals het Oostenrijkse Bundeskriminalamt benadrukt.
Als het jou overkomt, raden de politie en hulpdiensten in alle vier de landen dezelfde stappen aan:
Niet betalen. De chantage houdt na een betaling meestal niet op; er volgen nieuwe eisen.
Reageer niet meer. Verbreek het contact en blokkeer de afperser.
Bewijs veiligstellen. Maak screenshots van het profiel en de chat, berichten, links, datum en tijd, voordat je blokkeert of verwijdert.
Meld het. Bij het platform waar het contact is ontstaan, met het verzoek om de inhoud te verwijderen.
Aangifte doen. Dreigen met het verspreiden van naaktfoto’s is strafbaar. De Zwitserse Criminaliteitspreventie wijst erop dat het om een ambtsdelict gaat, dus de politie stelt uit eigen beweging een onderzoek in.
Praat erover. De Nederlandse website Veilig Internetten zegt het duidelijk: het is niet jouw schuld.
Voor opnames die op volwassen leeftijd zijn gemaakt, is er bovendien StopNCII.org, een gratis dienst van de Britse Revenge Porn Helpline. Daar wordt van je foto een digitale vingerafdruk gemaakt; de foto zelf blijft op je apparaat staan. Deelnemende platforms kunnen zo kopieën herkennen en verwijderen.
Een bijzondere vorm zijn massamails waarin iemand beweert dat hij je via je webcam heeft gefilmd. Volgens de Zwitserse criminaliteitspreventie zijn dat meestal loze dreigementen, waar helemaal geen materiaal achter zit. Ook hier geldt: niet betalen.
Als de dreiging je outing is
Voor homoseksuele en biseksuele mannen komt daar vaak nog een tweede angst bij: dat familie, collega’s of buren door de chantage achter je seksuele geaardheid komen. Precies daarop rekenen sommige daders. De politie van Sleeswijk-Holstein heeft in februari 2024 gewaarschuwd voor overvallen waarbij mannen via een bekend datingplatform voor homo- en biseksuele mannen naar afgelegen plekken werden gelokt, zoals bedrijventerreinen, bossen of volkstuinen. Daar stonden de daders op de loer, vielen toe en namen geld en waardevolle spullen mee. Tim Jänke, contactpersoon van de regionale politie voor de LGBTIQ*-gemeenschap, zei hierover: „De daders maken misbruik van het feit dat hun slachtoffers uit schaamte en uit angst om uit de kast te komen niet naar de politie gaan.“ Hij gaat uit van een groot aantal niet-gemelde gevallen.
Het belangrijkste is: je hoeft je niet te schamen, en de politie is er niet om je te outen. Vraag gerust naar een contactpersoon voor queer mensen, zoals die er in Sleeswijk-Holstein zijn.
De eerste ontmoeting: veilig in plaats van wantrouwend
De politie van Sleeswijk-Holstein geeft voor online afspraken deze tips, die voor elke eerste date van pas komen:
Vertel in het begin niet te veel over jezelf, zoals je adres, geboortedatum of financiële zaken.
Spreek de eerste keer af op een drukke, openbare plek, bijvoorbeeld in een café of restaurant.
Ontmoet alleen iemand van wie je de volledige naam kent.
Vertel een vertrouwenspersoon wanneer en waar je afspreekt, en neem je mobiel mee.
Dat is geen teken van wantrouwen tegenover je date. Wie het serieus meent, vindt een kopje koffie als begin prima.
Hier kun je hulp krijgen
Overal: bel bij acuut gevaar het alarmnummer van de politie; elke politiebureau neemt aangifte op.
Duitsland: Slachtofferhulp van de WEISSER RING, 116 006, gratis en anoniem, dagelijks van 7 tot 22 uur. Info op polizei-beratung.de.
Oostenrijk: Slachtofferhulp van de Weisse Ring, 0800 112 112, gratis, anoniem en 24 uur per dag. Info bij het Bundeskriminalamt.
Zwitserland: Meldingen en informatie op cybercrimepolice.ch en bij de Zwitserse criminaliteitspreventie.
Nederland: Fraudehelpdesk, 088 786 73 72; bij sextortion de politie op 0900 8844 (vraag naar de afdeling Zeden) en Veilig Internetten.
Op DaddyBoy
Het ‘Geverifieerd’-teken laat zien dat iemand zijn of haar leeftijd met een identiteitsbewijs heeft aangetoond. Je kunt direct vanuit de chat een videogesprek starten zonder je nummer te geven, en het teken ‘persoonlijk bekend’ geeft aan dat minstens twee geverifieerde leden hem of haar in het echte leven kennen. Als een profiel of een chat je vreemd lijkt, kun je het direct daar melden en blokkeren.